= Menu

Artykuły

Bądź mądry i pisz wiersze

Autor: Dr Aneta Chybicka
Źródło: Dodatek do dwutygodnika Personel nr 8, 16-30 kwietnia 2000.


Synektyka - metoda rozwiązywania problemów nierozwiązywalnych

Od kilku miesięcy zajmuję się moderacją pracy grupy twórczego myślenia w jednej z ogólnopolskich gazet. Moja praca polega na tym, że raz lub dwa razy w miesiącu przez kilka godzin monitoruję przebieg pracy grupy w trakcie rozwiązywania jakiegoś problemu z wykorzystaniem technik twórczego myślenia. Stworzone przez nas rozwiązania są potem wdrażane i wykorzystywane w różnych obszarach funkcjonowania gazety.

Kiedy na pierwszym spotkaniu zapytałam moją grupę, co sprawia im największy kłopot w związku z sesjami twórczego myślenia, powiedzieli, że problemem dla nich jest prezentacja pomysłów i przekonanie otoczenia, że są to rozwiązania warte zrealizowania. Zaczęliśmy się zastanawiać dlaczego tak jest i wtedy jedna z uczestniczek powiedziała:

- To kwestia tego, w jaki sposób spostrzegają naszą pracę koledzy z firmy. Myślą, że my się świetnie bawimy i robimy dziwne rzeczy, a my tu ciężko pracujemy. Wszystko zaczęło się od tego, że kiedyś w trakcie sesji wszedł nasz kolega z działu, który nigdy z nami wcześniej twórczo nie pracował. A my akurat rozwiązywaliśmy jakiś problem z perspektywy... stada bawołów. Robiliśmy tzw. asocjację, tym razem ze stadem bawołów i jego przywódcą. Potem rozniosło się, że jak to są rozwiązania stworzone w taki dziwny sposób, to może lepiej ostrożnie do nich podchodzić.

Dziwne metody

To prawda, że do rozwiązań warto ostrożnie podchodzić przed podjęciem decyzji o ich wdrożeniu, ale nie dlatego, że metody tworzenia pomysłów są dziwne. Historia uczestników sesji twórczego myślenia pokazuje, że większą uwagę przykuwał sposób wykonywania zadania, a nie efekty końcowe. A to właśnie one powinny podlegać ocenie. To, w jaki sposób się myślało, jakimi drogami chodziło, aby znaleźć rozwiązanie nie ma większego znaczenia. Metody twórczego myślenia istotnie mogą się wydawać dziwne postronnym obserwatorom; nie ma to jednak wpływu na jakość tworzonych dzięki nim rozwiązań.

Dzięki technikom twórczego myślenia rozwiązywane bywają problemy bardzo trudne, które na pierwszy rzut oka mogą wydawać się nierozwiązywalne. Trudno więc wymagać, aby do pracy nad takimi zagadnieniami służyły stereotypowe sposoby myślenia. Metodą rozwiązywania problemów pozornie nierozwiązywalnych - zawierających wewnętrzną sprzeczność - jest synektyka. Jej twórcą jest William J.J. Gordon. Nazwa wywodzi się z greki i oznacza: syn - powiązać, ectics - różne elementy. Synektykę określa się jako grupowy proces twórczej pracy nad zagadnieniem, w trakcie którego wykorzystuje się takie obszary wiedzy i doświadczenia członków grupy, które nie są bezpośrednio związane z rozwiązywanym problemem. Dzięki temu synektyka daje szansę uniknięcia schematycznego myślenia i stereotypowego podejścia do zadania.

Oczywiście nie wszystkie problemy zawierające wewnętrzną sprzeczność można rozwiązać przy pomocy synektyki. Istnieją zagadnienia nierozwiązywalne. Jednak dzięki konstrukcji tej metody można szukać rozwiązań problemów, które wzbudzają niechęć, gdyż na pierwszy rzut oka wydają się zbyt trudne lub niemożliwe do rozwiązania. Rodzaje problemów, które mogą być opracowywane przy użyciu synektyki są rozliczne (przykłady kilku takich, w których rozwiązywaniu uczestniczyłam - w tabelce obok).

Rozgrzewka z rymem

Zanim grupa przystąpi do twórczej pracy nad problemem, wskazane jest zrobienie rozgrzewki przygotowującej do kreatywnego myślenia. Ten etap powinien poprzedzać każdą samodzielną sesję pracy twórczej - niezależnie od stosowanych technik kreatywnego rozwiązywania problemów. Ćwiczenia zawarte w rozgrzewce powinny być dostosowane do metod, które będą wykorzystywane w trakcie pracy twórczej.

Synektyka wymaga umiejętności abstrahowania, metaforyzowania, tworzenia analogii. W tej metodzie wykorzystuje się także zdolność dostrzegania różnych funkcji obiektów i procesów oraz ich wzajemnych związków i uwarunkowań. Ważnym elementem pracy jest ponadto umiejętność dostrzegania podobieństwa między rzeczami bardzo odległymi lub nawet sprzecznymi oraz zdolność wykorzystania tych podobieństw w procesie tworzenia rozwiązań. Rozgrzewka powinna więc zawierać serię zadań kształcących lub usprawniających wymienione umiejętności. Moim ulubionym ćwiczeniem, które zwykle stosuję (jako jedno z kilku) przed synektyczną sesją twórczego myślenia, jest... pisanie wierszy. Dzielę uczestników sesji na trzy- lub czteroosobowe grupy i każdej z nich polecam napisanie przynajmniej dwuzwrotkowego wiersza z zachowaniem następujących reguł:

  1. każde zdanie wiersza musi zawierać kłamstwo lub jakąś sprzeczność (niespójność),
  2. każdy wers wiersza musi zawierać przynajmniej jedno określenie kinestetyczne (np. dotykać, zimne, gładkie, chropowate itp.), wzrokowe (np. kolorowe, widzieć, itp.) lub słuchowe (np. brzmieć, harmonijny itp.).

Początkowo uczestnicy sesji nie wierzą, że potrafią wykonać polecenie, jednak nie spotkałam jeszcze grupy, której by się to nie udało. Zresztą odniesienie sukcesu w zadaniu, w którego wykonanie się nie wierzy jest istotnym elementem tego ćwiczenia. Taka wiara we własne siły w pokonywaniu niemożliwego przenosi się później na proces twórczego rozwiązywania właściwego zadania.

Ćwiczenie ma również na celu uruchomienie wszystkich zmysłów tak, aby uczestnicy sesji w trakcie rozwiązywania problemu korzystali z różnych kanałów sensorycznych. Ponadto wykonanie takiego zadania zwiększa tolerancję sprzeczności i ćwiczy w dostrzeganiu elementów wspólnych w zjawiskach przeciwstawnych lub bardzo odległych. Użycie kłamstwa umożliwia tworzenie zupełnie nowych jakości z elementów znanych i zwykłych. W trakcie pisania w grupie panuje zwykle atmosfera zabawy, która jest bardzo ważna w procesie tworzenia. Często efektami swojej pracy są zaskoczeni sami autorzy. Proszę przeczytać poniższy wiersz stworzony przez grupę twórczego myślenia jednej z ogólnopolskich gazet:

Kiedy twe oczy widziały za wiele pomiędzy moim wołaniem a piórem odlotu twojego rozstania pamiętałam co będzie dalej. Nie było już we mnie dźwięku twojego odbicia. Na pulsującym rytmie życia Czułam posmak zakochania. Pamiętałam co będzie dalej.

Zacznijmy od „dlaczego”

Pierwszym etapem pracy przy zastosowaniu synektyki jest zrozumienie i dokładne zdefiniowanie problemu. Naturalną tendencją człowieka jest przechodzenie do etapu rozwiązania problemu po jedynie pobieżnym zapoznaniu się z nim. Często też nie zdajemy sobie sprawy, że pracujemy nad problemem, którego istotę tylko pozornie lub fragmentarycznie poznaliśmy. Między innymi dlatego zdarza się, że stworzone pomysły nie w pełni rozwiązują problem, nad którym pracowaliśmy. Dlatego też każdorazowo warto przeprowadzić etap pracy twórczej zwany etapem zrozumienia problemu.

W zależności od potrzeb na etapie tym można wykorzystać jedną lub kilka technik. Popularną metodą stosowaną w celu lepszego zrozumienia problemu jest kontrolna lista pytań. Najczęściej stosowane jest w tym wypadku pytanie zaczynające się od: dlaczego.

Proszę sobie wyobrazić, że pewien handlowiec postanowił zwiększyć sprzedaż. Jego problem brzmi więc: jak zwiększyć sprzedaż? Stosując kontrolną listę pytań należy zapytać: dlaczego chcę zwiększyć sprzedaż? Odpowiedź może brzmieć: ponieważ moja pensja jest prowizyjna, a ja muszę więcej zarabiać. Wyłania się więc zupełnie nowy problem w stosunku do zagadnienia wyjściowego: jak więcej zarabiać? Oczywistym jest, że tak sformułowany problem będzie miał zupełnie inne rozwiązania. Należy się więc zastanowić, który problem chcemy w istocie rozwiązać. W skrajnych przypadkach może być tak, jak w przykładzie opisanym powyżej. Kontrolna lista pytań może doprowadzić do całkowitego przedefiniowania problemu.

Innymi ważnymi pytaniami stosowanymi w tej technice są:

  • dlaczego to w ogóle stanowi problem?
  • dlaczego jest to problem dla mnie?
  • jakich rozwiązań już próbowano?
  • co chciałbym uzyskać?

Kiedy problem jest zrozumiały dla całej pracującej nad nim grupy, można przejść do kolejnego etapu pracy - poprawnego sformułowania problemu.

Przykładowe problemy, przy których rozwiązywaniu może być zastosowana synektyka:

  1. Jak jednocześnie zwiększać ilość i polepszać jakość drukowanych materiałów (problem zgłoszony przez zarząd dużych zakładów drukarskich).
  2. Jak spowodować, aby komunikacja wewnątrz firmy była sprawna i odporna na wstrząsy spowodowane czynnikami wewnątrz i zewnątrz-organizacyjnymi? (firma telekomunikacyjna).
  3. Jak konstruktywnie wykorzystać konflikt pomiędzy pracownikami dwóch różnych działów firmy.
  4. Jak zareklamować gazetę ogólnopolską tak, aby w poszczególnych regionach była odbierana jako gazeta lokalna? (bez możliwości wprowadzania zmian redakcyjnych w gazecie).
  5. Jak graficznie zareklamować gazetę bez użycia jej logo i znaku.

Słowa jako etykiety

Nie każdy problem można rozwiązać. Problemy sformułowane bardzo szeroko (np. zawierające słowa: wszyscy, zawsze) zniechęcają do podjęcia nad nimi pracy. Również słowa użyte w celu sformułowania problemu otwierają pewne perspektywy, wskazują na konkretne rozwiązania, ale również ograniczają, zamykają inne obszary rozwiązań.

Dla lepszego zrozumienia tego magicznego działania słów używanych do formułowania problemu proszę wykonać krótkie ćwiczenie. Weźmy dla przykładu słowo „trądzik”. Ma ono wiele synonimów np. choroba skóry, problem żywieniowy, pryszcze itp. Wszystkie te określenia oznaczają mniej więcej to samo. Kiedy jednak zapytać ludzi, co robi się w przypadku choroby skóry, to zwykle mówią, że należy iść do dermatologa. Natomiast z problemem żywieniowym postępuje się już zupełnie inaczej - zmienia się dietę. Tak więc nazwa wyznacza pomysł rozwiązania problemu, który sformułowany jest przy użyciu konkretnego słowa.

Co więc dzieje się, kiedy jako synonimu naszego przykładowego słowa „trądzik” użyjemy jakiegoś mniej typowego określenia, np. sygnał organizmu. Prawdopodobnie w konsekwencji pojawią się bardziej oryginalne i twórcze rozwiązania, na które nigdy byśmy nie wpadli gdybyśmy posługiwali się standardowymi określeniami (zobacz tabelę poniżej). Język, słowa działają jak etykiety, wyznaczają konkretne zachowania. I chociaż kategorie języka zawsze niosą ze sobą pewien stopień dowolności, są pojemne znaczeniowo, to jednocześnie określają granice, stanowią barierę, ukierunkowują tok myślenia. Dlatego tak ważne jest to, jakich słów używamy w celu sformułowania problemu.

 

Przykład zachowań wyznaczanych przez strukturę językową w przypadku wyrazu „trądzik”

TRĄDZIK można inaczej określić i nazwać:

Przykładowe zachowania wyznaczane przez nazwę:

chorobą skóry

Wizyta u lekarza

przekleństwem

Zastanawianie się, co takiego zrobiłem, jak się zmienić

problemem żywieniowym

Zmiana diety

sygnałem

Poszukiwanie odpowiedzi na pytanie: czego to sygnał?

stresem

Zmiana trybu życia

sztuką

Podkreślamy zmiany skórne kredką do oczu i jesteśmy z nich dumni

 

Pod problemem problem

Techniką prowadzącą do poprawnego sformułowania problemu jest zastępowanie pojęć użytych do nazwania problemu innymi, bliskoznacznymi wyrazami o nieco innym zakresie znaczeniowym. Celem tej metody jest uświadomienie osobom pracującym nad rozwiązaniami, że każdemu doświadczeniu można nadawać niemalże dowolne etykiety. Jednak ważne jest, aby nadawać takie nazwy, które służą rozwiązaniu, motywują do działania i dalszej pracy oraz wzbudzają pozytywne odczucia. Technika polega na wstępnym określeniu problemu, np. jak usprawnić komunikację w firmie? Następnym krokiem jest zastępowanie poszczególnych słów problemu innymi pojęciami, bardziej lub mniej zbliżonymi od słowa początkowo użytego (np. jak przyspieszyć obieg informacji, jak zapewnić lepszy odbiór nadanego przekazu itp.). Każdorazowo sprawdza się, jakie inne lub nowe obszary otworzyło konkretne przeformułowanie i jakie pomysły rozwiązań pojawiają się przy takim ujęciu problemu.

Inną stosunkowo łatwą metodą jest przedstawienie problemu jako subproblemu. Jest to technika redefinicji, polegająca na ujęciu wyjściowego problemu jako podkategorii, szczególnego przypadku szerszego problemu (np. problem: jak usprawnić komunikację między działem handlowym a produkcją w firmie X może być subproblemem szerszego zagadnienia: jak usprawnić komunikację w całej firmie X). Jeżeli nasz problem jest rzeczywistym subproblemem jakiegoś szerszego zadania, to rozwiązanie ogólniejszego problemu powinno całkowicie rozwiązywać subproblem. W następnym kroku zajmujemy się więc jedynie pracą nad szerszym problemem. Jednak można tak zrobić tylko pod warunkiem, że znalezienie rozwiązania ogólniejszego zagadnienia jest łatwiejsze niż rozwikłanie subproblemu. W innym wypadku zastosowanie tej techniki nie ma sensu.

tl_files/artykuly/badzmadry.jpg 

Synektyka właściwa

Kiedy problem jest już poprawnie sformułowany, można przystąpić do kolejnego etapu pracy, którego głównym celem jest uświadomienie typowych schematów myślenia w rozwiązywaniu danego problemu i „oczyszczenie się” ze standardowych rozwiązań. Zwykle dokonuje się tego poprzez indywidualne wypisanie wszelkich pomysłów rozwiązań problemu, które na tym etapie przychodzą uczestnikom do głowy. Moderator grupy zbiera kartki z rozwiązaniami i chowa. Tak więc jest to rodzaj indywidualnej burzy mózgów, przeprowadzony przed wprowadzeniem właściwej techniki synektycznej. Etap ten stanowi ważny element pracy. Nie przeprowadzenie go może prowadzić do używania standardowych rozwiązań i schematycznego myślenia.

W kolejnym kroku określona zostaje podstawowa sprzeczność problemu. Przyjrzyjmy się temu na przykładzie. Problem zgłoszony przez grupę twórczego myślenia jednej z ogólnopolskich gazet brzmiał: Jak zareklamować gazetę ogólnopolską (bez wprowadzania zmian redakcyjnych w ogólnopolskiej części gazety) tak, aby w poszczególnych regionach kraju była odbierana jako gazeta lokalna. Podstawowa sprzeczność tego problemu koncentrowała się wokół określeń: gazeta ogólnopolska - gazeta lokalna. Na bazie tych dwóch przeciwstawnych pojęć powinien zostać stworzony problem zastępczy. „Zwyczajne” (problem wyjściowy) zostaje więc prze-kształcone w „niezwykłe” (problem zastępczy). Problem zastępczy tworzy się szukając analogii lub metafor problemu wyjściowego trafnie oddających istotę zidentyfikowanej sprzeczności. Trafne analogie i metafory uzyskuje się dzięki zabiegowi kończenia zdania: ten problem (w naszym przypadku jest to: jak zareklamować gazetę ogólnopolską tak, aby w poszczególnych regionach kraju była odbierana jako gazeta lokalna?) jest dla mnie jak...

Wskazówki dotyczące pracy twórczej z wykorzystaniem synektyki:

  • Optymalna wielkość grupy to 6-8 osób.
  • Synektyka jest metodą zespołową, duże znaczenie odgrywa więc sprawna komunikacja w grupie i dobra atmosfera pracy.
  • Pracy twórczej sprzyja klimat zabawy; uczestnicy znudzeni lub przygnębieni zwykle nie pracują twórczo.
  • Kreatywności sprzyja brak schematyczności. Częste ukierunkowywanie grupy daje negatywne efekty.
  • Wszystkie pomysły są akceptowane i notowane.
  • W pracy nad problemem mogą uczestniczyć osoby nie znające się na dziedzinie, z której pochodzi problem.
  • Korzystne jest łączenie w jednej grupie przedstawicieli kilku specjalności.
  • W trakcie pracy wykorzystywane są rozmaite, nie posiadające ze sobą związku elementy.
  • Wskazane jest korzystanie z emocji, przeczuć, złudzeń i innych nieracjonalnych źródeł pomysłów.
  • W trakcie pracy twórczej pomysły nie podlegają ocenie. Zwykle fazy generowania pomysłów i ich oceny są oddzielone przerwą

Co by było gdyby...

Twórca synektyki twierdzi, że istnieją cztery rodzaje analogii,

które mogą być wykorzystane w celu skonstruowania problemu zastępczego:

Analogia bezpośrednia

Zwykle jej źródłem jest biologia. Tego typu analogia polega na znalezieniu obiektu, zjawiska lub procesu funkcjonującego pod jakimś względem podobnie do tego, nad czym pracujemy (np. lot helikoptera - spadanie noska klonowego na ziemię).

Analogia personalna

Polega na identyfikacji osobistej z całym problemem lub jakimś jego elementem, postawieniu się w sytuacji np. usprawnianej części urządzenia. Dzięki analogii personalnej można wczuwać się w innych ludzi, obiekty lub zjawiska.

Analogia symboliczna

Polega na przedstawieniu skomplikowanych zjawisk i procesów w formie wizualnej np. zrobienie modelu przestrzennego lub rysunku.

Analogia fantastyczna

Wykorzystuje abstrakcyjny świat fantazji w baśni. Zwykle tworzenie analogii tego typu zaczyna się od pytania: co by było gdyby... (nie byłoby grawitacji, ludzie przestaliby  mieć dzieci, wiek życia człowieka średnio wynosiłby 150 lat itp.). Dzięki analogii fantastycznej można czasowo „wyłączyć” ograniczające działanie oczywistych praw i zasad.

Tworzenie problemu zastępczego na bazie analogii daje możliwość spojrzenia na problem z zupełnie nowej perspektywy i wykorzystanie nie uruchomionych jeszcze obszarów wiedzy i doświadczeń. Zdaniem Gordona, proces przekształcania „zwyczajnego” w „niezwykłe” (czyli problemu wyjściowego w analogiczny problem zastępczy) jest podstawowym czynnikiem prowadzącym do uzyskania oryginalnych rozwiązań. Ze stworzonych analogii grupa wybiera taką, która jej zdaniem najlepiej oddaje istotę problemu wyjściowego oraz jest najbardziej zaskakująca. Wróćmy na chwilę do grupy twórczego myślenia, która rozwiązywała problem: Jak zareklamować gazetę ogólnopolską tak, aby w poszczególnych regionach kraju była odbierana jako gazeta lokalna? Uczestnicy sesji stworzyli wiele analogii problemu wyjściowego, min.: jak zrobić z dużego lasu zagajnik? jak przepchnąć wielbłąda przez ucho igielne? jak odtworzyć miasto na podstawie obrazu Chagalla? jak zmotywować pigmeja, aby chodził w foczej skórze? jak zjeść muchomora i nie otruć się? jak spowodować, aby ryba oddychała płucami? jak zrobić operację bez uszkodzenia skóry?

 

Lp.

Wyszczególnienie

Analiza wariantów udoskonaleń

zestawienie wariantów

wybór optymalnego wariantu

1.

Cel

Co jeszcze można osiągnąć?

Co należy osiągnąć?

2.

Materiał

Z czego jeszcze można zrobić?

Z czego należy zrobić?

3.

Wzór

Co jeszcze można zrobić?

Co należy zrobić?

4.

Kolejność

Kiedy jeszcze można zrobić?

Kiedy należy zrobić?

5.

Miejsce

Gdzie jeszcze można zrobić?

Gdzie należy zrobić?

6.

Środki

Czym jeszcze można zrobić?

Czym należy zrobić?

7.

Sposób

Jak jeszcze można zrobić?

Jak należy zrobić?

 

Przykładowy arkusz krytycznej oceny i analizy

Jak odtworzyć miasto

Spośród stworzonych analogii do dalszej pracy w pierwszej kolejności wybrany został problem: Jak odtworzyć miasto z obrazu Chagalla?

Kolejnym etapem metody synektycznej jest rozwiązanie problemu zastępczego. Należy zapomnieć o problemie wyjściowym; nie on jest zadaniem do rozwiązania. Pracuje się wyłącznie na problemie zastępczym. Tak więc nasza przykładowa grupa twórczego myślenia zajęła się problemem: Jak odtworzyć miasto z obrazu Chagalla? Rozwiązywanie problemu przebiegało zgodnie z zasadami typowej grupowej burzy mózgów. Uczestnicy stworzyli wiele pomysłów rozwiązań problemu zastępczego, z których kilka pozwolę sobie przytoczyć.

Nie muszę chyba dodawać, że stworzone rozwiązania były w takim samym stopniu nierealne, jak problem zastępczy.

  • Wypuścić dzieci z przedszkola, dać im farby w sprayu i pozwolić malować po budynkach.
  • Rozpryskiwać kolorowe farby z okien samolotu.
  • Sprowadzić ortodoksyjnych Żydów lub przebrać kogoś za ortodoksyjnych Żydów.
  • Zorganizować grupę lotniarzy, którzy lataliby nad miastem na lotniach ze skrzydłami jak motyle.

Kiedy pomysły rozwiązań pierwszego problemu zastępczego wyczerpały się, przeszliśmy do pracy nad drugim problemem zastępczym. Można pracować nad dowolną liczbą problemów analogicznych, w' zależności od tego, ile chcemy uzyskać rozwiązań problemu wyjściowego.

Niezwykłe w zwyczajne

Po rozwiązaniu problemów zastępczych należy przejść do kolejnego etapu synektyki, jakim jest dopasowanie na siłę (force fit). Każde z rozwiązań zastępczych przenosi się na realia problemu wyjściowego. Proces ten zwany jest „przekształcaniem niezwykłego w zwyczajne”. Przyjrzyjmy się, jak to zrobiła wspomniana już grupa twórczego myślenia.

 

W trakcie rozwiązywania zadania polegającego na odtworzeniu miasta z obrazu Chagalla powstało rozwiązanie: wypuścić dzieci z przedszkola, dać im farby w sprayu i pozwolić malować po budynkach. Kiedy poprosiłam o przeniesienie go na realia problemu wyjściowego (Jak reklamować gazetę ogólnopolską tak, aby była w poszczególnych regionach kraju odbierana jako lokalna?) uczestnicy sesji stworzyli następujące rozwiązanie:

Należy zorganizować ogólnokrajowy konkurs malowania lokalnych, porzuconych ruin barwami naszej gazety. Zdjęcia ozdobionych ruin ukazywałyby się w gazecie. Najlepsze „ruiny" zostaną nagrodzone. Regiony, z których będą pochodzić zwycięzcy konkursu spotkają się z zainteresowaniem gazety, co przejawiać się będzie publikacjami na ten temat (także o charakterze reklamującym dany obszar kraju). Z jednej strony zwiększy to popularność gazety w poszczególnych regionach i spowoduje, że ich mieszkańcy odnajdą w niej elementy lokalne, z drugiej strony jest to szansa dla regionu na zaistnienie w świadomości mieszkańców całego kraju. Ponadto malowanie ruin dla wielu młodych osób jest przyjemną formą spędzania wolnego czasu, praktykowaną nawet wtedy, kiedy nie ogłasza się z tego tytułu konkursów.

Etap zwany „dopasowaniem na siłę” prowadzi do sformułowania od kilkunastu do kilkudziesięciu pomysłów rozwiązań problemu wyjściowego. Jest to ostatni element wykonywany w ramach synektyki. Teraz pomysły należy poddać ocenie.

Udziwnianie znanego i oswajaniu dziwnego

Istnieje kilka technik oceny pomysłów. Na początek, aby odrzucić część z nich, można posłużyć się zasadą Pareto, którą w zastosowaniu do twórczości można sformułować następująco: 20% stworzonych pomysłów jest odpowiedzialne za 80% sukcesu, mierzonego oryginalnością i użytecznością wdrożenia. Oznacza to, że są takie rozwiązania (80%), których realizacja będzie w niewielkim stopniu twórcza, ale istnieją takie (20%), które w dużym stopniu gwarantują kreatywne wdrożenie. Tak więc na początku procesu oceny pomysłów grupa intuicyjnie wybiera około 20 % rozwiązań, które rokują twórcze wdrrożenie (czyli jednocześnie nowe i użyteczne).

W kolejnym kroku można użyć arkusza krytycznej oceny i analizy, który zwykle modyfikuje się w celu dopasowania go do indywidualnych potrzeb konkretnego problemu. Metoda ta służy udoskonaleniu dotychczasowych rozwiązań poprzez ponowne krytyczne przyjrzenie się im. Zawarte w arkuszu pytania porządkują myślenie i ułatwiają przeprowadzenie systematycznej oceny.

Pomysły, które przeszły przez wstępne sito oceny można ostatecznie zweryfikować przy użyciu techniki ZWI pomysłu Edwarda de Bono. Metoda ta polega na ocenie każdego pomysłu w kategoriach jego zalet (Z), wad (W) i obszarów interesujących, wzbudzających zaciekawienie i ewentualnie będących podstawą do rozwijania pomysłu (I). W kolejnym kroku grupa zastanawia się, jak udoskonalić rozwiązanie, aby zredukować liczbę wad lub przekształcić niektóre z nich w zalety. Wybiera się to rozwiązanie, które w końcowej ocenie ma najmniej wad i najwięcej zalet.

Zdaniem wielu badaczy twórczość polega na łączeniu elementów pozornie nie mających ze sobą nic wspólnego w nowe, użyteczne całości. Synektyka jest metodą umożliwiającą łączenie takich obszarów, które na pierwszy rzut oka nie są ze sobą związane (np. obrazu Chagalla i reklamowania gazety). Jest to możliwe dzięki synektyce, opartej na „udziwnianiu znanego” i „oswajaniu dziwnego”. Może właśnie dlatego metoda ta często określana jest jako zaskakująca. Jednak myślę, że najważniejsze jest to, iż synektyka często prowadzi do uzyskania oryginalnych i użytecznych efektów, co stanowi wystarczające uzasadnienie dla jej wykorzystywania. Poza tym gwarantuje dobrą zabawę. 

Go back