= Menu

Artykuły

Czy kobiety lubią mężczyzn, czyli o postawie pracodawcy wobec pracowników

Autor: Dr Aneta Chybicka
Źródło: Meritum nr 18, I kwartał 2004, str.14-16


WSZYSTKO ZALEZY OD PŁCI

Do niedawna badanie postaw wobec większości obiektów (np. wobec płci) odbywało się jedynie za pomocą miar bezpośrednich, odwołujących się do deklaracji osób badanych. Metody bezpośredniego pomiaru (introspekcyjne) zostały w ostatnim dziesięcioleciu uzupełnione o miary pośrednie, w których określenie postawy obywa się poza świadomością podmiotu. Pierwszy rodzaj postaw - deklarowanych - nazwano jawnymi, drugi zaś - postawami utajonym. Postawy utajone są zapisem przeszłego doświadczenia, które wpływa na przychylne lub nieprzychylne odczucia, myśli. Może się zdarzyć, że postawy jawne i utajone nie są ze sobą zgodne, tzn. ludzie mogą szczerze sądzić, że mają pozytywny stosunek wobec jakiejś klasy osób (np. mężczyzn), ale nieświadomie mogą charakteryzować się negatywnym ustosunkowaniem. Traktowanie postaw utajonych, czy też jawnych jako "lepszych" czy "prawdziwszych" nie jest w żaden sposób uzasadnione, uzasadnionym jest natomiast badanie zarówno jednych jak i drugich.

W poniższym opracowaniu chciałam zaprezentować wyniki badań przeprowadzonych na mężczyznach i kobietach polskich pochodzących z różnych środowisk. Część osób badanych piastuje kierownicze stanowiska i decyduje o zatrudnianiu i zwalnianiu pracowników. Wydaje się istotne więc, czy zwierzchnik "lubi" kobiety czy też tylko tak mówi. Niebagatelne znaczenie ma też fakt, czy (statystycznie rzecz ujmując) kobieta na kierowniczym stanowisku cechuje się negatywnym czy pozytywnym nieświadomym ustosunkowaniem wobec płci przeciwnej.

IAT JAKO METODA BADANIA POSTAW UTAJONYCH

W 1998 roku Greenwald, McGhee i Schwartz opracowali Test Utajonych Skojarzeń (Implicit Asocjation Test - IAT) służący do pomiaru postaw utajonych. Jest to metoda komputerowa, wykorzystująca pomiar czasów reakcji oraz specyfikę przetwarzania bodźców.

Przypuśćmy, że chcemy zbadać postawę utajoną pewnej grupy osób wobec mężczyzn i kobiet. By zastosować procedurę IAT musimy dobrać bodźce reprezentujące mężczyzn (np. mąż, brat, szef) i kobiety (np. żona, siostra, kuzynka), a ponadto bodźce reprezentujące kategorię PRZYJEMNE (np. szczęście, radość, zabawa) oraz kategorię NIEPRZYJEMNE (np. śmierć, choroba, wojna) i prezentować obie klasy bodźców na ekranie, prosząc badanych o ich prawidłową i jak najszybszą kategoryzację. Klasyczny wskaźnik IAT wyznacza się w oparciu o uśrednione czasy reakcji w takich złożonych kategoryzacjach. Sposób wnioskowania oparty jest na teorii dysonansu poznawczego, która mówi że obiekty spójne pod względem znaku wiążących się z nimi emocji umysł przetwarza szybciej niż wtedy, gdy znaki oceny nie są zgodne.

tl_files/artykuly/czy1.jpg 

Procedura obliczeń wskaźników IAT jest skomplikowana, dlatego nie podjęłam się opisywać jej szczegółowo w tym opracowaniu. Czytelników zainteresowanych testem IAT odsyłam do bibliografii podanej pod artykułem.

BADANIA

Badaniami objęto kilkaset mężczyzn i kobiet. Badano kobiety niewykształcone pochodzące z małych wsi i miasteczek, niepracujące mężatki, studentki, kobiety piastujące kierownicze stanowiska oraz uczestniczki kilkuletnich psychologicznych programówrozwoju.

Mierzono postawy wobec płci własnej oraz przeciwnej.

Wszystkie przebadane grupy kobiet charakteryzowały się takim samym wzorcem wyników. Na poziomie jawnym twierdziły, że lubią, a nawet bardzo lubią obie płcie (ocena pomiędzy 4 - lubię a 5 - bardzo lubię). Na poziomie utajonym jednak okazywało się, że kobiety wiążą z mężczyznami negatywne ustosunkowanie. Nieświadomie kobiety lubiły własną grupę odniesienia, czyli kobiety. 

Rysunek 1. Utajone postawy kobiet wobec płci własnej i przeciwnej - krótszy czas reakcji na bodźce męskie zestawione z negatywnym symbolem emocji (M-) w stosunku do takich samych bodźców zestawionych z pozytywnym symbolem emocji (M+) świadczy o negatywnym ustosunkowaniu wobec mężczyzn. Odwrotna sytuacja ma miejsce w przypadku kategoryzacji bodźców żeńskich, co pokazuje pozytywne nieświadome ustosunkowanie kobiet wobec własnej płci.

tl_files/artykuly/czy2.jpg

Uzyskane wyniki wykazują obecność pozytywnej utajonej postawy wobec kobiet. Ponadto obserwuje się negatywną utajoną postawę wobec mężczyzn. Ponieważ wydawało się to zjawiskiem wysoce nieprawdopodobnym, postanowiono przebadać odmienną grupę osób. Przebadano więc 15 kobiet -uczestniczek trzyletniego treningu rozwoju osobistego. Jednak i w tym wypadku, używając kolokwialnego języka, kobiety lubiły własną płeć, ale miały negatywny stosunek wobec mężczyzn. Na podstawie przeprowadzonych badań wydawało się, że negatywna utajona postawa kobiet wobec mężczyzn jest związana z płcią

osób badanych, a nie z ich wykształceniem, statusem społecznym czy stanem wolnym lub małżeńskim. W celu weryfikacji tej hipotezy wykonano badania na różnych grupach panów. Przebadano studentów oraz kierowników średniego szczebla zarządzania.

Rysunek 2. Postawy utajone kierowników wobec płci własnej i przeciwnej - krótszy czas reakcji (różnica istotna statystycznie) na bodźce męskie zestawione z pozytywnym symbolem emocji (M+) w stosunku do takich samych bodźców zestawionych z negatywnym symbolem emocji (M-) świadczy o pozytywnym ustosunkowaniu kierowników wobec mężczyzn. Inna sytuacja ma miejsce w przypadku kategoryzacji bodźców żeńskich (brak różnic istotnych statystycznie), co pokazuje neutralne nieświadome ustosunkowanie kierowników wobec płci przeciwnej. 

tl_files/artykuly/czy3.jpg

Wzorzec reakcji u mężczyzn jest odmienny od wyników uzyskiwanych przez kobiety. Badania mężczyzn pokazały istnienie utajonych pozytywnych postaw wobec mężczyzn i neutralne ustosunkowanie wobec kobiet. Można więc powiedzieć, że mężczyźni "lubią" siebie nawzajem oraz mają neutralny (a czasami nawet lekko pozytywny) stosunek wobec kobiet. Jednocześnie panowie deklarują (na poziomie postawy jawnej), że lubią, a nawet bardzo lubią panie. Ponadto mężczyźni mają neutralny świadomy stosunek wobec własnej płci.

CO Z BADAŃ WYNIKA

Podjęcie problematyki postaw mężczyzn i kobiet wobec płci wydaje się być ważne ze względu na fakt, że postawy wpływają na liczne przekonania i zachowania. Banaji i Hardin udowodnili, że mogą one automatycznie wpływać na oceny różnego typu. Uzyskane w badaniach wyniki są nieco zaskakujące i z tego względu przeprowadzono znacznie więcej badań niż początkowo planowano. Wszystkie badane grupy kobiet, w tym osoby na kierowniczych stanowiskach, cechowały się negatywną utajoną postawą wobec mężczyzn. Wydaje się, że jest to ogólna narodowa prawidłowość (badania przeprowadzone na kobietach egipskich wykazują pozytywne ustosunkowanie Egipcjanek wobec mężczyzn, tak więc wzorzec jest inny niż w Polsce). Mężczyźni natomiast nie odwzajemniają tej ogólnej awersji i mają neutralną postawę wobec przedstawicielek płci pięknej.

Wydaje się prawdopodobne, że nieuświadamiane negatywne ustosunkowanie kobiet piastujących kierownicze stanowiska wobec mężczyzn będzie wpływało na oceny mężczyzn starających się o pracę. Utajona negatywna postawa może mieć również znaczenie czy w przypadku ocen okresowych. Wyniki badań nabierają wagi w obliczu faktu, że to głównie kobiety zatrudniane są w działach personalnych i to one decydują o zatrudnieniu i jego charakterze, często wyznaczając jednocześnie ścieżki kariery. Nieco pocieszające jest jednak to, że pomimo nieuświadamianej niechęci wobec całej grupy osób (w tym wypadku wobec mężczyzn w ogóle) ciągle można darzyć sympatią konkretnych przedstawicieli "nielubianej" kategorii.

Bibliografia:

Greenwald, A., McGhee, D., Schwartz, J. (1998). Measuring individual differences in implicit cognition: The Implicit Association Test. Journal of Personality and Social Psychology, vol. 74, No. 6.

Maison, D. (1999). Test utajonych skojarzeń (IAT) Greenwalda: Metoda badania utajonych postaw. Studia Psychologiczne, t. 37.

Wojciszke, B. (2000) Postawy [w:] Strelau, J. (red) Psychologia. Gdańsk:GdańskieWydawnictwo Psychologiczne.

Go back