= Menu

Artykuły

Karmienie mózgu: czy można nauczyć się działać i myśleć kreatywnie?

Autor: A. Chybicka, K. Poszewiecka
Źródło: Personel i Zarządzanie 9/ 2017, nr 9, s. 66-69.


W dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości kreatywna praca decyduje o tym, czy firma odniesie sukces. Pozwala na odnalezienie szybszych, tańszych, efektywniejszych lub po prostu nowych rozwiązań czy idei.

W celu rozwijania kreatywności ciągle szukamy praktycznych umiejętności stosowania technik twórczego myślenia w pracy indywidualnej i grupowej. Chcemy pobudzać do zmian oraz wywoływać i wdrażać zmiany w naszym otoczeniu w kreatywny i innowacyjny sposób. Tak kierować sobą bądź pracą grupy, aby dojść do nowego i użytecznego rozwiązania problemu.

Czy można się tego nauczyć?

Kreatywność to nic innego, jak łączenie elementów pozornie niemających ze sobą nic wspólnego w nowe, użyteczne całości. Każdy rodzi się z kreatywnością, można ją rozwijać i doskonalić dokładnie tak, jak doskonali się umiejętności matematyczne, językowe czy fizyczne. A więc kreatywność pozostaje w zasięgu ręki każdego z nas. Ludzki mózg ma ogromy potencjał twórczy, można go usprawniać, rozwijać i doskonalić. Podczas treningów twórczego myślenia czy szkoleń z zakresu kreatywnego rozwiązywania problemów każdy może się nauczyć myśleć w oryginalny sposób. Badania Karen L. Westberg (1996) dowodzą, że już osoby uczestniczące w kilkugodzinnych zajęciach twórczego rozwiązywania problemów wykazują wzrost poziomu kreatywności, a przyrost ten utrzymuje się w dłuższym czasie. Proces twórczy może być umyślnie wywoływany w kontrolowany sposób. Owszem, każdego z nas charakteryzuje pewien stały poziom kreatywnego potencjału, warunkowany cechami osobowościowymi, lecz nawet mało twórcze osoby mogą stać się bardziej kreatywne w sprzyjających warunkach. Siła kreatywności rośnie po prostu dzięki systematycznej praktyce, czyli wykonywaniu ćwiczeń mózgu.

Otwieranie na kreatywność

Niestety, nie da się wymagać od pracownika albo na niego naciskać, żeby był kreatywny. Można go jedynie na kreatywność otworzyć. Jednym z czynników, które trzeba uwzględnić, planując działania związane z innowacyjnym myśleniem, jest stopień, w jakim dana organizacja sprzyja kreatywnemu myśleniu. Inaczej moderuje się pracę zespołu w skostniałej, stereotypowo i zachowawczo działającej instytucji, a inaczej w środowisku bardzo dynamicznym, przystosowanym do zmian. Tylko nieliczne organizacje mogą się poszczycić atmosferą sprzyjającą twórczemu myśleniu, więc większość firm ma w tym zakresie sporo do wykonania. Co można zrobić? Wprowadzać warunki, które sprzyjają kreatywnemu myśleniu, nauczyć dany zespół reguł kreatywnego myślenia oraz zachęcać do rozwijania i ćwiczenia swojego potencjału kreatywności. Należy zapewnić odpowiedni poziom wiedzy o procesie twórczym, znajomość podstawowych zasad oraz uświadomić członkom zespołu, jakie czynniki wspierają, a jakie ograniczają proces twórczy. Zespół, który jest zachęcany do kreatywnej pracy, powinien być doceniany za swoje inicjatywy, a jego pomysły nie powinny być poddawane zbyt surowej, a jedynie konstruktywnej ocenie.

Jak oceniać pomysły

Ocena kreatywnych pomysłów jest trudna. Wynika to z faktu, że natura obu procesów, tworzenia kreatywnych rozwiązań oraz ich oceniania, jest odmienna. Proces oceny pomysłów opiera się na myśleniu analitycznym i zmierza do wyboru jednego najlepszego rozwiązania. Jest więc z natury konwergencyjny (towarzyszy mu założenie, że istnieje jedno najlepsze rozwiązanie).

W dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości kreatywna praca decyduje o tym, czy firma odniesie sukces. Pozwala na odnalezienie szybszych, tańszych, efektywniejszych lub po prostu nowych rozwiązań czy idei.

W ramach tego procesu analizuje się rozwiązania liniowo i systematycznie, sprawdzając, na ile spełniają określone kryteria. Natomiast generowanie twórczych pomysłów rozwiązań problemu to proces dywergencyjny, wielokierunkowy. W tym przypadku zakłada się, że istnieje wiele dobrych rozwiązań i należy eksplorować różnorakie pomysły, korzystając ze swobodnych skojarzeń, intuicji, myślenia analogicznego, a nawet metaforycznego. Z tego powodu proces oceny pomysłów wiąże się z zagrożeniami, których można uniknąć, stosując zabiegi merytoryczne i konkretne techniki. Warto często organizować spotkania dla zespołu, podczas których stosowana będzie burza mózgów.

Burza mózgów

Burza mózgów jest najczęściej stosowaną techniką twórczego myślenia. Wynika to prawdopodobnie z faktu, że właściwe stosowanie tej metody gwarantuje wypracowanie bardzo dużej liczby rozwiązań problemu, a jednocześnie technika ta jest prosta. Ponadto uczestnicy sesji burzy mózgów dobrze się bawią w jej trakcie. Burza mózgów jest techniką generowania rozwiązań, która stanowi podstawę wszystkich pozostałych metod twórczego myślenia. Pozostałe techniki określają dodatkowe procedury stosowane zgodnie z zasadami burzy mózgów. Grupa biorąca udział w sesji burzy mózgów powinna się składać maksymalnie z 12 osób, w różnym wieku, o różnym pochodzeniu i doświadczeniu życiowym. W sesji powinny również uczestniczyć osoby, które nie są bezpośrednio związane z problemem i niewiele o nim wiedzą. Przed sesją burzy mózgów członkowie grupy zwykle otrzymują krótką informację o problemie. Moderator jest członkiem zespołu i musi być przygotowany do generowania pomysłów rozwiązania problemu, którym ma się zająć grupa. Dobrze prowadzone sesje burzy mózgów owocują nawet setkami pomysłów i możemy być pewni, że uzyskamy przynajmniej kilkadziesiąt rozwiązań jednego problemu w trakcie jednej sesji. Wykorzystując tę metodę, można wprowadzić również wiele innych narzędzi wspomagających rozwój kreatywnej pracy. Istotnym elementem jest również to, aby przynajmniej niektóre pomysły uzyskane w ten sposób, były później naprawdę wdrażane, tak aby zespół nie miał poczucia zmarnowanego czasu i wysiłku. Wręcz przeciwnie, w ten sposób będzie widział korzyści z prowadzenia kreatywności do ich zespołu.

Nagradzanie za kreatywność

Warto nagradzać zespół za jego próby kreatywnej pracy, a później za najlepsze innowacyjne pomyły, tak aby entuzjazm wyzwalał coraz to większe pokłady jego kreatywności. Dobrym pomysłem do rozwoju kreatywności jest ustalenie pewnego rodzaju rytuału. Czyli określenia na początku miejsca i czasu, kiedy pozwalamy sobie na kreatywne zabawy, a potem systematycznie rozszerzamy i zarażamy kreatywnością inne obszary naszej pracy. Nie oczekujmy również, że od razu wszyscy entuzjastycznie zaczną pracować kreatywnie. To wymaga czasu i pracy. Odejście od tego, co jest nam dobrze znane i rutynowe, bywa ciężkie. Szczególna rola w tym procesie przypisana jest przełożonym, bo to do nich należy zadanie budowania odpowiedniej atmosfery i klimatu kreatywnej pracy. Każdy z członków zespołu potrzebuje też innego czasu, aby wdrożyć się do kreatywnego myślenia, także zespoły w różnym tempie uczą się wykorzystywać kreatywność w pracy. Doświadczamy wtedy efektu przepływu, czyli kreatywność osób z naszego otoczenia udziela się nam i na odwrót.

Co osłabia kreatywność?

Osoby uczestniczące w kilkugodzinnych zajęciach twórczego rozwiązywania problemów wykazują wzrost poziomu kreatywności, a przyrost ten utrzymuje się w dłuższym czasie.

Należy pamiętać o tym, co osłabia twórcze myślenie i daje skutki odwrotne od zamierzonych. Zdecydowanie do tego typu czynników należy nerwowa atmosfera, presja czasu, nadmierna kontrola czy brak możliwości wyjścia poza utarte schematy spowodowane czynnikami zewnętrznymi (np. sztywne zasady panujące w firmie, których nie można zmienić). Nie bez znaczenia jest tu również przyzwyczajenie do pewnych i sprawdzonych metod działania. Ale również strach przed poniesieniem klęski w obliczu wyboru nieszablonowego, innowacyjnego rozwiązania zamiast tego, które sprawdzało się od lat, czy też narażenie się na krytykę przełożonego lub innych członków zespołu. Nie bez znaczenia jest również brak wiedzy na temat reguł kreatywnej pracy, metod czy narzędzi. Dlatego w celu tworzenia klimatu dla kreatywności w zespole należy się w dużej mierze skupić na identyfikowaniu i eliminowaniu przeszkód dla kreatywności. Nie mniej ważnym czynnikiem jest uświadomienie całego środowiska, jak ważna i korzystna jest kreatywna praca. W dobie dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości to właśnie kreatywna praca decyduje o tym, czy odniesiemy sukces. Pozwala na odnalezienie szybszych, tańszych, efektywniejszych lub po prostu nowych rozwiązań czy idei. Ponadto kreatywność pomaga w szybszym podejmowaniu decyzji zarówno zawodowych, jak i osobistych, unikaniu pułapek myślowych w codziennej pracy, a także znajdowaniu nowych, dotąd nieznanych sposobów na rozwiązywanie starych problemów. Dzięki kreatywnemu myśleniu można bardziej efektywnie wykorzystać już istniejące informacje, rozwijać wizjonerskie myślenie „jak może być”, zamiast skupiać się na tym, „jak jest”. W dzisiejszych czasach tempo zmian jest tak szybkie, że firma, aby iść do przodu i rozwijać się, musi konkurować na rynku z innymi poprzez coraz bardziej kreatywne i innowacyjne rozwiązania. Dlatego zatrudnieni w firmie ludzie muszą błyskawicznie reagować na ruchy konkurentów i zmieniające się potrzeby klientów. To wymaga nieustannego wdrażania nowych niestandardowych rozwiązań, a także usprawnień organizacyjnych na każdym szczeblu i w każdym obszarze organizacji. Dlatego należy wspierać i nagradzać każdą osobę, która myśli, funkcjonuje i pracuje nieszablonowo. Firma powinna stwarzać przyjazną, otwartą na nowe rozwiązania atmosferę, zachęcać do wymiany myśli czy wspólnej twórczej pracy, a na efekty nie będzie trzeba długo czekać.

Go back