= Menu

Artykuły

Korzyści ze zwykłego ołówka. Techniki tworzenia oryginalnych rozwiązań.

Autor: Dr Aneta Chybicka
Źródło: Personel nr 2, luty 1999 str. 39-42


W warunkach dużej konkurencji, kiedy o klienta trzeba walczyć, twórcze myślenie może okazać się przydatnym narzędziem, którym można się posłużyć zarówno w kreowaniu oryginalnych rozwiązań, jak i przy rozwiązywaniu problemów utrudniających postęp.

Stosowanie twórczego myślenia w biznesie dla wielu osób wydaje się być niemożliwe. Prawdopodobnie przyczynia się do tego popularna, obiegowa opinia, że twórczość jest cechą wrodzoną i dlatego lepiej pozostawić ją osobom utalentowanym. Menedżerowie mogą również sądzić, że firmy i przedsiębiorstwa nie są dobrym miejscem do stosowania i wykorzystywania twórczych technik, gdyż rynek rządzi się twardymi zasadami ekonomicznymi, które z kreatywnością mają niewiele wspólnego.

TWÓRCZOŚCI MOŻNA SIĘ UCZYĆ

Tymczasem badania wykazały, że aczkolwiek ludzie różnią się pod względem osobowościowego poziomu twórczości, to jednocześnie jest to cecha, której w dużej mierze można się nauczyć. Ponadto okazało się, że nie wszystkie warunki sprzyjają twórczości i nawet bardzo kreatywne osoby uzyskują dobre, twórcze wyniki tylko w niektórych sytuacjach. Dlatego szkolenia w zakresie technik twórczego myślenia i treningi twórczości przygotowują pracowników do stosowania kreatywności w pracy, dostarczają niezbędnych metod i narzędzi oraz uczą stwarzania warunków sprzyjających twórczej pracy.

Większość firm boryka się z jakimiś problemami utrudniającymi ich postęp. Problemy te można oczywiście rozwiązać w sposób standardowy, wzorując się np. na konkurencji lub używając wypróbowanych już schematów postępowania. Takie metody często okazują się wystarczająco dobre.

Jednak w warunkach dużej konkurencji, kiedy o klienta trzeba walczyć, twórcze myślenie może okazać się przydatnym narzędziem, którym można się posłużyć zarówno w kreowaniu oryginalnych rozwiązań, jak i przy rozwiązywaniu problemów utrudniających postęp.

Istnieje wiele technik i metod twórczego myślenia. Prawdopodobnie najbardziej znany jest brainstorming (burza mózgów) i jego pochodne (tablica ogłoszeń, del-phi, philips). Są to techniki oparte na swobodnym, nieskrępowanym produkowaniu rozwiązań problemu, których ocenianie jest odłożone na potem. Często stosowane są również metody oparte na metaforze lub analogii np. synektyka. Stosunkowo najmniej znane są techniki przełamujące typowe, standardowe skojarzenia w obrębie różnych pojęć. Tego typu narzędzia twórczego myślenia można stosować zarówno w grupie, jak i w pracy indywidualnej. Te właśnie metody oraz obszary ich zastosowań chciałabym opisać.

ANALIZA MORFOLOGICZNA

Wyobraźcie sobie Państwo, że pracujecie w branży odzieżowej. Zbliżają się pokazy mody i Waszym zadaniem jest zaprojektować nowe, oryginalne buty plażowe. Załóżmy, że postanowiliście odwołać się do technik twórczego myślenia i wykorzystać analizę morfologiczną. Już sama nazwa tej metody wskazuje, że obiekt będzie badany i analizowany. Technikę tę stworzył amerykański astrofizyk F. Zwicky w latach czterdziestych kończącego się wieku. 

tl_files/artykuly/korzysci.jpg 

Pierwszą rzeczą, którą należy zrobić stosując omawianą technikę, to zastanowić się, z jakich elementów składają się buty. A więc zwykle obuwie składa się z: podeszwy, jakiegoś rodzaju zapięcia, i nazwijmy to, reszty. Następnym krokiem jest określenie jak największej liczby wariantów każdego z wyodrębnionych elementów buta. Dobrze jest puścić wodze fantazji i notować nawet bardzo zaskakujące pomysły.

  1. Podeszwa może więc być: gruba, cienka, falowana, jednokolorowa, wielokolorowa, przeźroczysta, z obcasem, bez obcasa, z obcasami z przodu i z tyłu podeszwy w kształcie prostopadłościanów o szerokości buta, w kształcie serca, świecąca, grająca itp.
  2. Zapięcie może stanowić: zamek, klamerka, mogą być sznurowadła, rzepy, haczyki, gumki, buty mogą nie mieć zapięcia itp.
  3. Pozostała część buta może być zrobiona ze: skóry, materiału, sztucznego tworzywa, z pasków, z łańcuchów zbudowanych ze skórzanych roślinek i zwierzątek itp.

Każdy wymyślony przez nas wariant zapisujemy na odrębnej karteczce i wkładamy do odrębnych pojemników (w tym wypadku otrzymalibyśmy trzy kartoniki, a w każdym znajdowałyby się określenia dotyczące jednego elementu składowego buta). Teraz następuje etap najprzyjemniejszy i najbardziej zabawny. W sposób przypadkowy losujemy po jednej kartce z każdego pojemnika i w ten sposób uzyskujemy pomysł na nowe, oryginalne obuwie (patrz: tabela 1).

Na tym kończy się analiza morfologiczna. Jest ona źródłem wielu niekonwencjonalnych pomysłów, które oczywiście muszą zostać poddane dalszej obróbce i analizie. Pomysły te należy również dopasować do celu, jakiemu mają służyć. Silną stroną tej metody jest zapobieganie tendencyjności w myśleniu, co ułatwia przezwyciężanie niektórych barier psychicznych. Może to okazać się bardzo przydatne przy tworzeniu nowych produktów i usług lub modyfikowaniu dotychczasowej oferty. Analiza morfologiczna może być również stosowana jako metoda wspomagająca dla innych technik twórczego myślenia.

TECHNIKA ŁAŃCUCHA POZIOMÓW

Pozostańmy jeszcze przez chwilę w branży odzieżowej. Teraz Państwa zadaniem będzie zaprojektowanie oryginalnego zapięcia bluzki. Wszystkie inne firmy w tej branży wypuszczają na rynek podobne modele zapięć i dlatego ważne jest, aby jakoś odróżnić się od konkurencji. Proponuję zastosować technikę łańcucha poziomów zwaną również metodą góra - dół.

Należy wyjść od obecnego, zwykłego zapięcia bluzki - guzika i kolejno badać poziomy wyższe (używając uogólnień np. guzik - zapięcie - połączenie) i niższe (używając ukonkretnień np. połączenie - most - kładka). Robimy to tak długo, aż pojawi się pomysł, który będzie można zastosować (patrz: rysunek).

Teraz pozostaje tylko rozwinąć pomysły, które pojawiły się w trakcie ćwiczenia. Na przykład: drewno - drewniane zapięcie bluzki, korzeń - zapięcie splątane jak korzenie drzew, las - guziki w formie pieńków po ściętych drzewach, sztućce - zapięcia na zatrzask pokryte wizerunkami noży czy widelców naturalnej lub nienaturalnej wielkości).

Podobnie jak analiza morfologiczna, także i ta technika używana jest przy poszukiwaniu nowatorskich, odróżniających od konkurencji pomysłów. Może być używana wtedy, kiedy chodzi o zmodyfikowanie istniejącego już rozwiązania lub wprowadzenie nowego podejścia albo produktu.

Z CZEGO NIE MOŻNA?

Ten sam problem można rozwiązywać przy pomocy wielu technik. Nietypowe zapięcie bluzki można stworzyć dzięki użyciu nieco prostszej metody niż łańcuch poziomów.

Proszę pomyśleć o jakiejkolwiek rzeczy, z której nie można zrobić zapięcia do bluzki. A teraz proszę zastanowić się, w jaki sposób można wykorzystać jakąś cechę tego obiektu, aby jednak stworzyć zapięcie bluzki.

Dla przykładu: można sądzić, że guzika nie można zrobić z ołówka. Jednak po chwili namysłu okazuje się, że nawet ołówek może być tutaj użyteczny. Proszę so¬bie wyobrazić guziki dziecięcej bluzy zapinane na... małe ołóweczki.

TECHNIKA BISOCJACYJNA

Do opracowywania nowych produktów lub usług może być również wykorzystywana technika bisocjacyjna. Składa się ona z czterech etapów:

  1. Określenie pożądanego stanu rzeczy, który chcemy osiągnąć (np. stworzenie czegoś nowego, ulepszenie istniejącego produktu lub stanu rzeczy).
  2. Określenie, czy to, nad czym pracujemy było już z czymś łączone (np. szkolenia z zabawą, produkty żywnościowe z przepisami).
  3. Określenie, czy obiekt, nad którym pracujemy można z czymś połączyć, aby uzyskać lepsze niż dotychczasowe rozwiązanie.
  4. Zastanowienie się, co z tych nowych połączeń wynika, jakie pomysły i rozwiązania powstały (patrz: tabela 2).

Używając techniki bisocjacyjnej pracownicy jednej z hut szkła, w której prowadziłam zajęcia stworzyli oryginalny pomysł na zwiększenie sprzedaży naczyń żaroodpornych do pieczenia drobiu. Postanowili połączyć produkt w postaci naczynia służącego do pieczenia mięsa z elementami ozdobnymi. W ten sposób stworzyli rodzaj misy, która na co dzień może być używana jako ozdobny pojemnik np. na owoce, a od czasu do czasu wykorzystywana jako naczynie żaroodporne.

PRZYPADKOWE SŁOWA

Do technik wykorzystujących nietypowe skojarzenia i przełamujących bariery, które w naturalny sposób są wytwarzane przez nasz mózg, należy również metoda „przypadkowego słowa". Narzędzie to okazuje się szczególnie przydatne wtedy, gdy chodzi o udoskonalenie lub modyfikację istniejącego już obiektu.

Załóżmy, że chcemy udoskonalić stolik nocny. Tworzymy więc listę przypadkowych rzeczowników, np. więzienie, biblioteka, żarówka itp. Następnie zastanawiamy się, co można z tych obiektów zapożyczyć i wykorzystać w udoskonalanym przedmiocie.

  1. Od słowa „więzienie" można przejąć ideę za-mknięcia, niedostępności pewnych ważnych rzeczy przechowywanych w stoliku nocnym (np. przed dziećmi), czyli stworzenie takiego zamknięcia stolika, który byłby trudny do otworzenia dla dzieci.
  2. Od wyrazu „biblioteka" można przejąć ideę dużej ilości przegródek na zwykle trzymane w stoliku nocnym rzeczy. Przegródki te byłyby dopasowane do obiektów, które należałoby w nich przechowywać. W ten sposób przedmioty te rzadziej by się gubiły.
  3. Od wyrazu „żarówka" można zapożyczyć ideę oświetlenia, które mogłoby być wmontowane w stolik. Tego typu oświetlenie można by było wysuwać na dowolną wysokość i ustawiać pod dowolnym kątem.

Mam nadzieję, że po przeczytaniu tego artykułu przekonali się Państwo, iż nie jesteśmy bezsilni wobec utrudnień wynikających ze standardowego myślenia. Istnieją zasady i metody, których umiejętne stosowanie może pomóc w rozwiązywaniu problemów. Nie są to jednak gotowe przepisy czy algorytmy, które niezawodnie prowadzą do sukcesu. Techniki twórczego myślenia ułatwiają proces poszukiwania nietypowych rozwiązań, stwarzając sprzyjające ku temu warunki. Jednak uzyskane w ten sposób pomysły rozwiązań zwykle wymagają dalszej obróbki i udoskonalenia. 

Tabela 1 - Przykładowy wynik zastosowania metody analizy morfologicznej.

 

PODESZWA

ZAPIĘCIE

„RESZTA"

płaska z obcasami w kształcie prostopadłościanów z tyłu i przodu podeszwy

bez zapięcia

w formie łańcuchów przedstawiających rośliny i zwierzęta

 

Tabela 2 - Przykład wykorzystania techniki bisocjacyjnej.

CEL

Z CZYM BYŁO

TO JUŻ ŁĄCZONE

Z CZYM MOŻNA TO POŁĄCZYĆ

CO Z TEGO NOWEGO POŁĄCZENIA WYNIKA

stworzyć produkt

(np. naczynie żaroodporne)

odróżniający się od konkurencji

z przepisami

z elementem ozdobnym

ozdobna misa np. na owoce, która jednocześnie może być używana jako naczynie żaroodporne

Go back