= Menu

Artykuły

Miotła zamiast siłowni, czyli psychologia twórczości zastosowana w biznesie

Autor: Dr Aneta Chybicka
Źródło: Personel nr 12, grudzień 1998, str. 39-41


W ostatnim czasie na rynku szkoleniowym można zaobserwować coraz większe zainteresowanie problematyką psychologii twórczości. Stosowanie kreatywnych technik w celu rozwiązywania problemów wewnątrz firm przynosi namacalne korzyści. Różne formy stosowanej psychologii twórczości można wykorzystać wszędzie tam, gdzie potrzebne są niestandardowe rozwiązania i niekonwencjonalne pomysły.

Istnieje kilka rodzajów zastosowań psychologii twórczości w biznesie i wynikających z nich programów szkoleniowych. Wybór konkretnej formy zależy od potrzeb przedsiębiorstwa i celu, jakiemu szkolenie ma służyć.

TRENING TECHNIK TWÓRCZEGO MYŚLENIA

Trening technik twórczego myślenia ma na celu przedstawienie uczestnikom procedur twórczego rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji.

W toku zajęć osoby prowadzące uświadamiają grupie „pułapki intelektualne" wbudowane w system myślenia, które prowadzą do błędów w rozumowaniu i obniżają efektywność pracy nad problemem. Jednym z celów treningu jest również wykształcenie u uczestników umiejętności odwoływania się do technik twórczego myślenia w sytuacjach problemowych i posługiwanie się nimi w swojej pracy.

Trening polega na prezentacji technik pracy twórczej i ćwiczeniach podwyższających możliwość korzystania z twórczych zasobów jednostki i zespołu, przygotowujących do efektywnej pracy. Zajęcia kształcą również umiejętność doboru właściwej techniki twórczego myślenia do konkretnego problemu.

ZASADY PRACY TWÓRCZEJ

Nie wszystkie warunki i sytuacje sprzyjają kreatywności. Dlatego ważnym elementem treningu jest zapoznanie uczestników z zasadami pracy twórczej jednostki i zespołu. Należą do nich:

  • zasada różnorodności - należy dbać o to, by kreować dużo różnorodnych pomysłów, bez względu na to, czy wszystkie okażą się przydatne;
  • zasada odroczonego wartościowania - człowiek ma naturalną tendencję do natychmiastowego oceniania tego, co stworzy. Aby powstało coś nowego i cennego, ocena musi zostać odroczona. Dopiero po upływie czasu (np. po przerwie) wybiera się dobre pomysły i ocenia je;
  • zasada racjonalnej irracjonalności - w trakcie pracy wskazane jest swobodne korzystanie z intuicji, przeczuć, spekulacji myślowych, uczuć i osobistych, racjonalnie nieuzasadnionych preferencji;
  • zasada kompetentnej niekompetencji - każdy może rozwiązywać nawet takie problemy, na których się nie zna, pod warunkiem, że na poszczególnych etapach pracy zostanie zapewniona kontrola specjalisty;
  • zasada ludyczności - praca twórcza powinna przebiegać w klimacie humoru i zabawy. Kaufmann twierdził, że „badanie, które stało się nudne, prawie zawsze okaże się jałowe";
  • zasada aktualności - w trakcie pracy twórczej liczy się to, co „tu i teraz". Dobrze jest na chwilę zapomnieć o ograniczeniach świata zewnętrznego. Takie podejście daje szansę wyobraźni (chociaż może również być źródłem nierealistycznych pomysłów).

W trakcie treningu omawiane są również zachowania sprzyjające twórczej pracy grupy (inicjowanie, poszukiwanie informacji, wyrażanie opinii, oferowanie informacji, precyzowanie, koordynowanie, podsumowywanie itp.) i zakłócające efektywną pracę (agresywność, blokowanie, współzawodniczenie, tendencyjność itp.). Bardzo ważnym elementem treningu jest kształcenie umiejętności i zachowań sprzyjających pracy twórczej jednostki lub zespołu. Uzyskuje się to poprzez serię ćwiczeń skoncentrowanych na następujących ważnych aspektach pracy twórczej:

  • umiejętność współdziałania,
  • umiejętność skutecznego porozumiewania się werbalnego i pozawerbalnego,
  • pozytywny klimat pracy,
  • umiejętność kojarzenia nietypowych idei,
  • posługiwanie się metaforą,
  • posługiwanie się analogią.

OD TEORII DO PRAKTYKI

W trakcie szkolenia zwykle są prezentowane i ćwiczone takie techniki twórczego myślenia jak: brainstorming i metody oparte na burzy mózgów (metoda delphi, philips, tablica ogłoszeń, pascal), synektyka oraz inne formy oparte na użyciu metafory i analogii (np. metoda zmiany ról), analiza morfologiczna, bisocjacja, technika góra - dół i inne. Twórcze techniki służą rozwiązywaniu autentycznych problemów członków grupy treningowej. Jest to próba zastosowania zdobytej wiedzy w praktyce.

Cały trening kończy się omówieniem zasad doboru właściwej techniki twórczego myślenia do konkretnego problemu oraz określeniem praktycznych obszarów zastosowań technik. Uczestnicy zwykle ze zdziwieniem zauważają duży walor praktyczny zdobytych umiejętności. Z zaskoczeniem również przyznają, że podczas treningu byli w stanie zrobić to, czego by się nigdy wcześniej nie podjęli. Wielu z nich wdraża potem w praktyce wiedzę zdobytą na szkoleniu.

Zdarzają się nawet w związku z tym przypadki niezwykłe: prawdopodobnie nigdy nie zapomnę mężczyzny, który będąc dyrektorem jednego z przedsiębiorstw pracy chronionej postanowił wdrożyć pomysł stworzenia miotły, która służyłaby do zamiatania oraz jednocześnie dawała możliwość ćwiczenia mięśni w trakcie robienia porządków. Dyrektor ten uzasadniał swój pomysł całkiem logicznie, że to taka tańsza forma siłowni...

TRENING TWÓRCZOŚCI

Trening twórczości jest swego rodzaju rozwinięciem treningu technik twórczego myślenia. Trwa kilka dni (zwykle około tygodnia) i warto go powtórzyć po upływie kilku miesięcy. Zadaniem treningu twórczości jest zwiększenie możliwości twórczych osób biorących udział w zajęciach. Duża ilość czasu przeznaczona na trening daje możliwość wielokrotnego powtarzania ćwiczeń usprawniających umiejętność kreatywnego myślenia. Pozwala też na dokładne poznanie technik wraz z fazą oceny pomysłów i planów ich wdrażania.

Bezpośrednio po treningu uczestnicy odczuwają znaczny wzrost swojego potencjału twórczego. Aby efekt ten utrzymać, zaleca się zwykle „follow up", czyli kolejne, zwykle krótsze szkolenie, podtrzymujące uzyskany poziom umiejętności i usprawniające wykorzystanie technik.

TWÓRCY DO WYNAJĘCIA

Jednym z zastosowań praktycznych psychologii biznesu jest rozwiązywanie problemów w przedsiębiorstwie przez profesjonalne grupy twórczego myślenia. Polega to na rozwiązywaniu konkretnych problemów na zlecenie firmy lub przedsiębiorstwa. Może to być na przykład wymyślenie modyfikacji produktu, która byłaby bardziej adekwatna do potrzeb klienta, stworzenie nowej linii reklamowej, sposobu kreowania określonego wizerunku firmy, określenie sposobu możliwie najefektowniejszej i najmniej kosztownej restrukturyzacji itp.

W celu wykonania tego typu prac wykorzystuje się profesjonalną grupę twórczego myślenia. Składa się ona z lidera (osoby prowadzącej) i wcześniej przeszkolonych uczestników. Ważne jest, aby osoby wchodzące w skład grupy znały techniki twórczego myślenia i miały duże doświadczenie w pracy twórczej. Nie jest natomiast konieczna znajomość danej dziedziny wiedzy, z której pochodzi rozwiązywany problem.

FIRMOWY ZESPÓŁ TWÓRCZY

Inną formą realizowania tego samego celu wiązywania konkretnych problemów przedsiębiorstwa - jest tworzenie zespołów twórczych wewnątrz firmy. W tym celu zewnętrzni moderatorzy przeszkalają odpowiednio dobrany i zorganizowany zespół, rekrutujący się spośród stałych pracowników firmy. Są to zwykle dynamiczne zespoły pięcio- lub sześcioosobowe. Przechodzą one dokładne szkolenie trwające około roku i obejmujące od kilku do kilkunastu dwu lub kilkudniowych sesji. Po i w trakcie szkolenia moderatorzy monitorują proces integrowania zespołu z całą firmą.

Szkolenie członków grupy powinno obejmować, oprócz technik twórczego myślenia, także bardzo dokładną analizę podstawowych sposobów rozwiązywania problemów wynalazczych opisanych przez Altszulera. Te sposoby to między innymi:

  • technika kompleksu - łączenie znanych już części w nowe całości. Ta metoda została wykorzystana w budowie kombajnu, będącego połączeniem żniwiarki i młockarni;
  • technika reintegracji - konstruowanie nowego mechanizmu w oparciu o znany centralny element. Sposób ten użyty został w tworzeniu maszyny do pisania - centralnym elementem była dźwignia połączona z czcionką;
  • technika integracji koncentrującej - takie łączenie elementów, które eliminuje niektóre z nich prowadząc do prostszych rozwiązań. Przykładem użycia tej techniki może być przeniesienie spalania z kotła w maszynie parowej do cylindrów w silniku spalinowym lub zastosowanie koła zapasowego jako zderzaka;
  • technika rozczłonkowania i eliminacji - np. dzielenie procesu pracy na drobniejsze fazy - poszczególne operacje mogą być przez to wykonywane przez odrębne osoby w sposób szybszy i precyzyjniejszy ze względu na stałe wykonywanie tego samego elementu;
  • technika analogii - naśladowanie obiektów i mechanizmów przyrodniczych lub wcześniej stworzonych przez innych ludzi, ale wykorzystywanych w odmiennych celach, np. śmigło zostało stworzone na wzór spadających nosków klonowych.

Dobór kandydatów do szkolonej grupy twórczej jest kilkugodzinnym procesem połączonym z testami sytuacyjnymi. Pozwala to na obserwację kandydata w wielu różnych sytuacjach. Należy zadbać o to, by wybrani kandydaci byli wzajemnie dopasowani i dopełniali się w zakresie umiejętności i preferencji. Dlatego też zazwyczaj zespół taki jest interdyscyplinarny i składa się z osób o różnych profesjach i doświadczeniach życiowych.

Od samego początku procesu szkolenia członkowie zespołu rozwiązują praktyczne problemy swojego przedsiębiorstwa przy użyciu technik twórczego myślenia. Sesje twórcze są często nagrywane i analizowane w celach szkoleniowych. Członkowie grupy uczą się także korzystać z pomocy ekspertów, których mogą zapraszać z zewnątrz. Po przebyciu szkolenia zespół twórczy jest gotowy do samodzielnej pracy w przedsiębiorstwie i rozwiązywania specyficznych problemów firmy. Gordon, twórca synektyki, twierdzi, że takie zespoły twórcze przynoszą swym instytucjom duże korzyści. Potwierdzają to menedżerowie firm zamawiających tego typu usługi.

Go back