= Menu

Artykuły

Zarządzanie twórczością. Techniki kreatywnego rozwiązywania problemów

Autor: Dr Aneta Chybicka
Źródło: Personel nr 10, październik 1998, str. 28-30


"To nie pieniądze tworzą idee, ale idee tworzą pieniądze" (Jacques Seguela)

Grupa będzie zawsze bardziej twórcza, niż najbardziej nawet pomysłowa jednostka wchodząca w jej skład. Poziom kreatywności u nikogo nie jest stały, lecz zależy od sytuacji. Twórcze postawy mogą być umiejętnie wywoływane i... zarządzane w kontrolowany sposób.

Kto z Was potrafi rysować? Na to pytanie twierdząco odpowiada ok. 3 proc. osób dorosłych. Jeśli zapytamy o to samo dzieci z przedszkola, to jak sądzisz Czytelniku, ile z nich ochoczo zgłosi się do rysowania? Przynajmniej 97 proc., a najczęściej wszystkie. Przedszkolaki po prostu mają mniej oporów. Dopiero trening społeczny, któremu jesteśmy poddani w ciągu życia, uczy nas barier i niemożności.

TEST Z AGRAFKĄ

Żeby sobie to uzmysłowić, zrób Czytelniku prosty test: weź kartkę papieru i przez trzy minuty wypisz jak najwięcej odpowiedzi na pytanie: „Do czego można wykorzystać agrafkę?". Kiedy skończysz, policz ilość odpowiedzi. Zrób chwilę przerwy, weź inną kartkę i przez kolejne trzy minuty wypisz odpowiedzi na pytanie: „Do czego nie można użyć agrafki?". Policz odpowiedzi.

Wiem to z doświadczenia - a prawdopodobnie okaże się to i w Twoim, Czytelniku, przypadku - że łatwiej jest odpowiedzieć na drugie pytanie, bo łatwiej nam jest wymyślić trudności i problemy niż sposoby radzenia sobie z nimi. Podobnie jest w życiu codziennym i w pracy: jesteśmy bardzo twórczy w wymyślaniu problemów, ale czy możemy być równie twórczy w opracowywaniu ich rozwiązań? Przykłady zaczerpnięte z praktyki biznesu i eksperymenty naukowe dowodzą, że jest to możliwe, a częstokroć nawet konieczne.

FIRMA - WARSZTAT TWÓRCZY

Dzisiejsza sytuacja rynkowa wymusza na firmach stosowanie nowatorskiego podejścia do biznesu. W warunkach silnej konkurencji, kiedy działanie firmy napotyka wiele trudności pochodzących zarówno z wewnątrz organizacji, jak i z jej otoczenia, a o klientów trzeba walczyć, zastosowanie twórczego myślenia często okazuje się bardzo przydatne.
Techniki kreatywnego rozwiązywania problemów mogą być stosowane w procesie poszukiwania niszy rynkowej, w kreowaniu zmian organizacyjnych, w radzeniu sobie z trudnościami w środowisku wewnętrznym i zewnętrznym. Używa się ich także w celu odróżnienia firmy lub jej produktu od konkurencji, tworzenia nowego produktu lub usługi oraz w trakcie modyfikowania dotychczasowej oferty. Twórcze myślenie wykorzystywane bywa także wtedy, gdy produkt lub usługa nie są już wystarczająco dobrze dostosowane do potrzeb klientów i należy je zmienić, lub kiedy w interesie przedsiębiorstwa leży wykreowanie nowych potrzeb nabywcy, które firma potrafi zaspokoić.

Do tej pory techniki twórczego myślenia były z powodzeniem wykorzystywane w projektowaniu, promocji i reklamie, marketingu, public relations, sprzedaży, w rozwiązywaniu konfliktów i negocjacjach, a także w kierowaniu zespołami celowymi. Dzięki użyciu technik twórczego myślenia powstały takie wynalazki jak śmigło, zamek błyskawiczny, nowoczesne systemy informacyjne w przedsiębiorstwach i wiele innych. Twórcze myślenie jest wykorzystywane na całym świecie przez wielkie korporacje, takie jak: Du Pont, NTT, IBM czy Shell. W 1990 roku IBM postanowiła przeszkolić 40 tys. swoich dyrektorów w zakresie technik twórczego myślenia i rozwiązywania problemów.

NOWE I UŻYTECZNE

W literaturze przedmiotu znaleźć można wiele definicji twórczości. Jedna z popularniejszych - autorstwa M. I. Stein'a - mówi, że: „twórcze jest to co nowe i użyteczne dla pewnej grupy osób w pewnym okresie". Twórca aparatu fotograficznego Edward Land opisuje kreatywność jako „nagłe powstrzymanie głupoty". Margaret Mead, jedna z pierwszych kobiet - antropologów, określa twórczość jako „dokonanie aktu kreacji, czyli osiągnięty przez jakąś osobę postęp, wymyślenie dla niej czegoś nowego".

Pomimo tak wielu definicji badacze i teoretycy są zgodni co do dwóch aspektów twórczości: nowości i użyteczności. Aby efekt czyjejś pracy mógł być uznany za twórczy, musi nosić znamiona nowatorstwa (albo w kontekście doświadczeń danej osoby, albo w kontekście społeczeństwa, z którego dana jednostka pochodzi) i utylitarności (musi być do czegoś użyteczny - czy to w rozumieniu użytkowym, czy artystycznym).

BARIERY SĄ W NAS

Twórczość przez długi czas uznawana była za domenę artystów. Prawdopodobnie dlatego nie próbowano stosować jej w organizacjach, wychodząc z założenia, że jeżeli ktoś nie urodził się twórczy, to nie osiągnie twórczych efektów. Innym stereotypem, który do niedawna pokutował w podejściu do twórczego myślenia w biznesie było założenie, że poziom twórczości dla danej osoby jest stały, niezmienny, i w dużej mierze zależy od ilorazu inteligencji.

Tymczasem badania udowodniły, że twórczość jest „wyuczonym zachowaniem i nie ma żadnych dowodów, które świadczyłyby o jej wrodzoności czy instynktowności" (Rossman, za: K. L. Westberg, 1996). Dowodzi tego między innymi eksperyment K. L. Westberg. Przeprowadziła ona badanie na dwóch grupach uczniów. Jedna grupa brała udział w ośmiu lekcjach, dotyczących twórczych technik rozwiązywania problemów. Grupa druga brała udział tylko w jednej lekcji. Okazało się, że studenci, którzy uczestniczyli w ośmiu lekcjach, przygotowujących do twórczego myślenia, stworzyli dużo więcej wynalazków. Westberg stwierdziła, że poziom twórczego myślenia jest w dużej mierze zależny od wcześniejszych doświadczeń jednostki związanych z tworzeniem. Zdaniem autorki - bycia twórczym można się nauczyć.

Co więcej, udowodniono również, że poziom twórczości nie jest stały dla danej osoby, ale zależy od sytuacji. Oznacza to, że ta sama osoba w jednej sytuacji dochodzi tylko do standardowych wyników, ale przeniesiona w bardziej stymulujące warunki osiąga twórcze efekty. Tak więc twórczość nie jest cechą niezmienną, ani nie musi przytrafiać się ludziom od czasu do czasu. Może być umyślnie wywoływana i zarządzana w kontrolowany sposób. Zdaniem K. L. Siau, aby stworzyć maksymalnie sprzyjające warunki dla pracy twórczej, należy pracować w grupie. Grupa jest - zdaniem tego badacza - zawsze bardziej twórcza niż nawet najbardziej twórcza jednostka wchodząca w jej skład (efekt synergii grupowej).

tl_files/artykuly/zazadzanie.jpg

TECHNIKI TWÓRCZEGO MYŚLENIA

W biznesie stosuje się dwojakiego rodzaju aktywność twórczą. Jedną z nich jest trening twórczości, który ma na celu rozwiązanie konkretnego problemu. W trakcie pracy stosowane są ćwiczenia i techniki sytuacyjne podwyższające zdolności twórcze jednostki. Za pośrednictwem treningu twórczości firmy komputerowe tworzyły nowe rozwiązania techniczne, powstawały n i e k o n we n c j o n a I n e projekty odzieży, wymyślano zaskakujące produkty (np. książka w formie rolki papieru toaletowego, służąca do czytania w trakcie przebywania w toalecie).

Inną formą stosowaną w biznesie są szkolenia z zakresu technik twórczego myślenia i rozwiązywania problemów. Mają one na celu zapoznanie uczestników z twórczym sposobem pracy i wyrobienie nawyku stosowania kreatywnych technik w sytuacjach problemowych. Przykładem udanego zastosowania jednej z metod twórczego myślenia - synektyki - jest wynalezienie niezmywalnej, odpornej na działanie światła, wilgoci i zmiennych temperatur farby. Obie opisane powyżej formy pracy twórczej odbywają się w grupie.

Wróćmy teraz do agrafki z początku artykułu. Proponuję ćwiczenie, które zilustruje nam jedną z technik myślenia twórczego. Proszę przekształcić wszystkie odpowiedzi na pytanie: „Do czego nie można użyć agrafki" w taki sposób, aby w efekcie okazało się, że agrafka i do tego się nadaje. Dla przykładu: być może sądzisz, Czytelniku, że agrafka nie nadaje się do jedzenia; a przecież nieco powiększona agrafka może służyć do opiekania szaszłyków lub przygotowywania koreczków w niekonwencjonalny sposób. Prawda, że ciekawy przyrząd do jedzenia?

OTWARTOŚĆ POZNAWCZA

Wszystkie techniki twórczego myślenia mogą być z powodzeniem wykorzystywane w biznesie. Aby jednak grupa pracownicza mogła je stosować i osiągać twórcze efekty, musi przestrzegać kilku zasad.

Jednym z niebezpieczeństw grupowego rozwiązywania problemów jest poczucie członków grupy, że pomysły przez nich stworzone są ich własnością. Zaleca się w takiej sytuacji wypracowanie reguły grupowej, głoszącej że wszystkie pomysły powstałe w trakcie sesji są własnością całej grupy, wszystkich jej członków. Każda osoba może podjąć się rozwinięcia czy wzbogacenia jakiegokolwiek pomysłu.

Inną ważną zasadą, która powinna towarzyszyć pracy grupy twórczej, jest zasada różnorodności. Rozwiązywany problem należy przeformułowywać wielokrotnie oraz dbać o to, aby grupa wytwarzała dużo różnorodnych pomysłów, korzystając z rozmaitych danych i zasobów.

Kolejnym ważnym elementem w pracy tworzącej coś grupy jest odroczenie wartościowania. Wszelkie pomysły stworzone przez członków grupy nie podlegają ocenie - są przyjmowane, podchwytywane i rozwijane. Dopiero w drugim etapie pracy, po zakończaniu fazy generowania pomysłów przez członków grupy, następuje ich ocena.

Z naukowego punktu widzenia opisane powyżej reguły pracy twórczej wpływają na czynnik zwany otwartością poznawczą. Wprowadzenie powyższych zasad prowadzi do zwiększenia otwartości poznawczej u członków grupy, co przejawia się tolerowaniem niejednoznaczności, możliwością działania w sytuacji braku wszystkich potrzebnych danych, tendencją do dostrzegania kilku sposobów rozwiązania problemu oraz chęcią do konfrontowania własnej wiedzy z opiniami innych osób. Liczne badania wykazały, że zwiększenie otwartości poznawczej u członków grupy prowadzi do uzyskania twórczych rozwiązań.

ZMYSŁY W KLIMACIE ZABAWY

Inną ważną zasadą, sprzyjającą twórczości w grupie pracowniczej, jest reguła racjonalnej irracjonalności. Polega ona na wykorzystywaniu intuicji, przeczuć, nawet odczuwanych jako nieracjonalne preferencji w trakcie pracy. Zasada ta służy roz szerzeniu uwagi twórczo pracujących osób o zwykle niewykorzystywane dane, jakimi są doznania zmysłowe. Dzięki „włączeniu" wrażliwości na zmiany cielesne i odczucia z nimi związane, tworzące osoby mają do dyspozycji szerszy zakres cennych informacji do wykorzystania w trakcie pracy. Wprowadzenie takich nietypowych danych do procesu myślenia często prowadzi do twórczych efektów.

Tworzenie powinno przebiegać w klimacie zabawy i dobrego humoru. Dlatego ważną zasadą, która powinna być przestrzegana przez grupy pracownicze, jest reguła ludyczności. W klimacie zabawy praca nawet nad trudnymi problemami nie jest nudna i męcząca. Udowodniono, że proces twórczy przebiega zwykle przy prze-wadze emocji pozytywnych i dzięki tym pozytywnym przeżyciom jest możliwy. Do dodatnich przeżyć stymulujących twórczą pracę grupy należą między innymi: radość, rozbawienie, zaciekawienie, pozytywne emocje interpersonalne (sympatia itp.).

Natomiast emocje o znaku ujemnym mają w większości przypadków działanie antykreatywne. Szczególnie silnie przeszkadzają w tworzeniu emocje obronne, takie jak strach, lęk i niepokój. Badania udowodniły, że lęk powoduje istotne pogorszenie wyników twórczych.

Twórczość nie jest wyłącznie domeną artystów. Twórcze mogą być zachowania codzienne, jak i całe nasze życie. W biznesie łatwiej zrobić pieniądze na czymś, czego nikt jeszcze nie robił, niż na tym, co już przez kogoś zostało wymyślone. Znane jest przecież jedno z podstawowych praw marketingu: lepiej jest być pierwszym niż lepszym.

 

Go back